"Χριστόξυλο" και "Πάντρεμα της φωτιάς"

Το "Χριστόξυλο" και το "Πάντρεμα της Φωτιάς" είναι δύο, όχι και τόσο γνωστά, Χριστουγεννιάτικα έθιμα που τα συναντάμε κυρίως στην Μακεδονία.

Το "Χριστόξυλο" είναι το πρώτο κούτσουρο που θα καεί στο τζάκι το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, αφού το πρωί της ίδιας μέρας καθαριστεί το τζάκι επιμελώς. Σε πολλές περιοχές καθαρίζεται ακόμα και η καμινάδα του τζακιού.

Συνήθως στις περισσότερες περιοχές που συναντάμε το έθιμο, χρησιμοποιούν για "Χριστόξυλο" οποιοδήποτε μεγάλο ξύλο ή κούτσουρο έχουν στην διάθεση τους, σε ορισμένες όμως προτιμούν το ξύλο αυτό να προέρχεται από δέντρο με αγκάθια όπως η άγρια αχλαδιά.

Το βράδυ της παραμονής, αφού έχει συγκεντρωθεί όλη η οικογένεια γύρω από το τζάκι, ανάβεται το "Χριστόξυλο" και έως τα Θεοφάνεια η φωτιά στο τζάκι δεν πρέπει να σβήσει.

Με αυτόν τον τρόπο πιστεύεται ότι μένουν έξω από το σπίτι οι καλικάτζαροι που εκείνες τις μέρες βρίσκονται πάνω στην γη. Για την φωτιά που προσφέρει το "Χριστόξυλο" την παραμονή των Χριστουγέννων η λαϊκή παράδοση λέει ότι ζεσταίνει τον νεογέννητο Χριστό στην Φάτνη. Η στάχτη δε που δημιουργείτε στο τζάκι εκείνες τις ημέρες (από τα Χριστούγεννα έως τα Φώτα) πιστεύεται ότι διώχνει το κακό και για αυτό σκορπίζεται γύρω από το σπίτι, τους στάβλους αλλά και στα χωράφια.

Το "Χριστόξυλο" είναι πιθανό να το συναντήσετε και με το όνομα "Δωδεκαμερίτη" ή "Σκαρκάντζαλο".

Το "Πάντρεμα της φωτιάς" είναι μια παραλλαγή του "Χριστόξυλου". Η διαφορά τους έγκειται στο πλήθος των ξύλων που χρησιμοποιούνται για την φωτιά.

Ενώ στο "Χριστόξυλο" έχουμε ένα μεγάλο κούτσουρο, στο "Πάντρεμα της φωτιάς" έχουμε δύο ή τρία. Το πρώτο συμβολίζει τον νοικοκύρη και είναι από δέντρο που έχει αρσενικό όνομα π.χ. πλάτανος. Το δεύτερο συμβολίζει την νοικοκυρά και είναι από δέντρο που έχει θηλυκό όνομα π.χ. κερασιά. Όπου χρησιμοποιείται και τρίτο ξύλο συμβολίζει τον κουμπάρο και είναι από δέντρο ανεξαρτήτου ονομασίας, διαφορετικού όμως είδους από τα δύο πρώτα. Αφού καθαριστεί το τζάκι επιμελώς το πρωί της παραμονής, το βράδυ τοποθετούνται «σταυρωμένα» τα ξύλα και ανάβει η φωτιά.

Κατά τα λοιπά η διαδικασία είναι ίδια με το "Χριστόξυλο".

Σε κάποια μέρη πάνω στην φωτιά χύνεται κρασί και λάδι ενώ σε κάποια άλλα ρίχνουν φυτά που όταν πάρουν φωτιά κάνουν θόρυβο.